Quercus : les chênes

> Flore > Fagaceae > Quercus

Famille Fagaceae

Genre Quercus Linnaeus (1753)

Statut du taxon : accepté - (Mise à jour : 04/2026).
Publication : Species Plantarum 2: 994. 1753.
Liens taxinomiques : (en gras les genres valides) Lithocarpus, Notholithocarpus.
Synonymie : Balanaulax Raf. (1838), Cerris Raf. (1838), Cyclobalanopsis Oerst. (1867), nom. cons., Dryopsila Raf. (1838), Eriodrys Raf. (1838), Erythrobalanus (Oerst.) O.Schwarz (1936), Ilex Mill. (1754), nom. illeg. homonym. Post, Macrobalanus (Oerst.) O.Schwarz (1936), Perytis Raf. (1838), Scolodrys Raf. (1838).
Noms vernaculaires : chêne ; Engl. oak.

Bibliographie : A. Camus, Les Chênes, Monographie du genre Quercus, 1934-1949.

Krüssmann Gerd, Manuel of cultivated broad-leaved trees & shrubs Volume II, 1985.

Collectif, The families and genera of vascular plants, Tome II, Edited by E. Kubitzki, 1993.

Collectif, Flora of China volume 4 Cycadaceae through Fagaceae, 1999.

Collectif, Flora of North America volume 3 Magnoliophyta: Magnoliidae and Hamamelidae, 1997.

A. le Hardÿ de Beaulieu et T. Lamant, Guide illustré des chênes, Tome I & II , 2006

Collectif, Mabberley's Plant-Book, 4rd edition 2017, Cambridge UP.

Description à venir

Ci-dessous classification avant 2017. Depuis cette date une nouvelle classification basée sur la structure du pollen a été publiée, je la transcrirai avec commentaires ultérieurement.

1. La cupule du gland porte des écailles qui sont arrangées en cercles concentriques ou en spirales ; feuilles persistantes ou semi-persistantes, entières ou dentées mais jamais lobées, à cuticule épaisse (arbres sclérophylles) ; gland tomenteux et ovules avortés toujours dans la partie supérieure du fruit.

Sous-genre : Cyclobalanopsis

1. La cupule du gland porte des écailles qui ne sont pas arrangées en cercles concentriques ou en spirales ; feuilles caduques ou persistantes, entières, dentées ou lobées, rarement avec une cuticule épaisse. Les autres caractères forment des combinaisons qui définissent les sections.

Sous-genre : Quercus

2. Ovules avortés présents dans la partie supérieure du fruit. La cupule porte généralement des écailles fines et aplaties ou tuberculées et son intérieur est tomenteux.

Section 1 : Lobatae (chênes rouges) (ex Erythrobalanus)

2. Ovules avortés présents dans la partie inférieure du fruit. La cupule porte généralement des écailles très courtes, tuberculées à pubescence jaune et son intérieur est tomenteux.

Section 2 : Protobalanus (chênes dorés)

2. Ovules avortés présents dans la partie inférieure et latérale du fruit. La cupule porte des écailles courtes ou longues et son intérieur est glabre.

Section 3 : Quercus (chênes blancs)

Taxons inférieurs : environ 450 espèces acceptées à ce rang sous réserve de cohérence taxinomique. En italique, taxons synonymes ou controversés au rang de l'espèce (souvent considérés jusqu'ici comme des sous-espèces ou des variétés). Syn. = synonyme de suivi du nom du taxon. Ci-dessous 458 espèces acceptées à ce rang selon Kew Gardens auxquelles s'ajoutent 192 hybrides naturels référencés ce qui, d'ores et déjà, en dit long quant à la propension de ce genre à générer une pléthore de taxons que le pointillisme légendaire du botaniste élève trop souvent au rang d'espèce (phénomène également présent dans de nombreux genres dont Eucalyptus) ; ne pas oublier aussi les milliers de taxons infra-spécifiques (essentiellement au rang de la variété voire de la forme, valides ou non) qui génèrent une synonymie complexe qui aurait pu être évitée sans cette frénésie du détail qu'on ne retrouve pas en zoologie et au dépens de la variabilité naturelle de l'espèce ! Le genre Quercus a un nombre d'espèces (et plus généralement de taxons) sur-évalué.
Pour exemple Quercus sontraensis à aire très restreinte élevé au rang d'espèce juste pour les différences suivantes avec 2 espèces sympatriques : diffère de Q. cambodiensis par des marges foliaires nettement serrées dans le 1/3 apical et une cupule dont tous les anneaux (sauf les 2 supérieurs) ont une marge dentée ; diffère de Q. langbianensis par une cupule plus profonde, des anneaux concentriques tous nettement dentés sauf les 2 supérieurs, un gland ellipsoïde large, et une cicatrice basilaire à peine convexe (description reprise du site de Jean-Louis Hélardot http://jeanlouis.helardot.free.fr)

Quercus acatenangensis
Quercus acerifolia
Quercus acherdophylla
Quercus acrodonta
Quercus aculcingensis
Quercus acuta
Quercus acutangula
Quercus acutifolia
Quercus acutissima
Quercus aerea
Quercus afares
Quercus affinis
Quercus agrifolia
Quercus airensis taxon douteux (1)
Quercus ajoensis
Quercus alba
Quercus albicaulis
Quercus albocincta
Quercus aliena
Quercus alnifolia
Quercus alpescens
Quercus annulata
Quercus apiculata
Quercus aquifolioides
Quercus arbutifolia
Quercus argentata
Quercus argyrotricha
Quercus ariifolia
Quercus aristata
Quercus arizonica
Quercus arkansana
Quercus asymmetrica
Quercus aucheri
Quercus augustinei
Quercus aurea
Quercus auricoma, syn. Q. cambodiensis
Quercus austrina
Quercus austrocochinchinensis
Quercus baloot
Quercus bambusifolia
Quercus baniensis
Quercus baolamensis
Quercus baronii
Quercus barrancana
Quercus bawanglingensis
Quercus bella
Quercus benthamii
Quercus berberidifolia
Quercus bicolor
Quercus bidoupensis taxon douteux (2)
Quercus blakei
Quercus blaoensis
Quercus boyntonii
Quercus braianensis
Quercus brandegeei
Quercus brandisiana
Quercus brantii
Quercus breedloveana
Quercus brenesii
Quercus brevicalyx
Quercus breviradiata
Quercus buckleyi
Quercus calophylla
Quercus cambodiensis
Quercus camusiae
Quercus canariensis
Quercus canbyi
Quercus carduchorum
Quercus carmenensis
Quercus castanea
Quercus castaneifolia
Quercus cedrosensis
Quercus centenaria, taxon douteux
Quercus cerris
Quercus championii
Quercus changhualingensis
Quercus chapmanii
Quercus charcasana
Quercus chartacea
Quercus chenii
Quercus chevalieri
Quercus chihuahuensis
Quercus chimaltenangana
Quercus chinantlensis, syn Q. glaucescens
Quercus chrysocalyx
Quercus chrysolepis
Quercus chrysotricha
Quercus chungii
Quercus ciliaris
Quercus coahuilensis
Quercus coccifera
Quercus cocciferoides
Quercus coccinea
Quercus coffeicolor
Quercus conduplicans
Quercus confertifolia
Quercus congesta
Quercus convallata
Quercus conzattii
Quercus copeyensis
Quercus cornelius-mulleri
Quercus corrugata
Quercus cortesii
Quercus costaricensis
Quercus crassifolia
Quercus crassipes
Quercus crispifolia
Quercus crispipilis
Quercus cualensis
Quercus daimingshanensis
Quercus dalechampii
Quercus dankiaensis
Quercus delavayi
Quercus delgadoana
Quercus delicatula
Quercus deliquescens
Quercus dentata
Quercus depressa
Quercus depressipes
Quercus deserticola
Quercus devia
Quercus dilacerata
Quercus dinghuensis
Quercus disciformis
Quercus diversifolia
Quercus dolicholepis
Quercus dongfangensis
Quercus donnaiensis
Quercus douglasii
Quercus dumosa
Quercus durata
Quercus durifolia
Quercus edithiae
Quercus eduardi
Quercus edwardsiae
Quercus elevaticostata
Quercus ellipsoidalis
Quercus elliptica
Quercus elmeri
Quercus emoryi
Quercus engelmannii
Quercus engleriana
Quercus estremadurensis
Quercus eumorpha
Quercus fabrei
Quercus faginea
Quercus falcata
Quercus fimbriata
Quercus floccosa
Quercus flocculenta
Quercus floribunda
Quercus frainetto
Quercus franchetii
Quercus frutex
Quercus fuliginosa
Quercus fulva
Quercus furfuracea
Quercus fusiformis
Quercus gaharuensis
Quercus galeanensis
Quercus gambelii
Quercus gambleana
Quercus garryana
Quercus gemelliflora
Quercus geminata
Quercus georgiana
Quercus germana
Quercus ghiesbreghtii
Quercus gilliana
Quercus gilva
Quercus glabrescens
Quercus glauca
Quercus glaucescens
Quercus glaucoides
Quercus gomeziana
Quercus gracilenta
Quercus gracilior
Quercus grahamii
Quercus gravesii
Quercus greggii
Quercus griffithii
Quercus grisea
Quercus gulielmi-treleasei
Quercus gussonei
Quercus guyavifolia
Quercus handeliana
Quercus hartwissiana
Quercus havardii
Quercus helferiana
Quercus hemisphaerica
Quercus hinckleyi
Quercus hintonii
Quercus hintoniorum
Quercus hirtifolia
Quercus honbaensis
Quercus hondae
Quercus hui
Quercus huicholensis, douteux à ce rang
Quercus humboldtii
Quercus hypargyrea
Quercus hypoleucoides
Quercus hypophaea
Quercus hypoxantha
Quercus ichnusae
Quercus ignaciensis
Quercus ilex
Quercus ilicifolia
Quercus iltisii
Quercus imbricaria
Quercus incana
Quercus infectoria
Quercus inopina
Quercus insignis
Quercus intricata
Quercus invaginata
Quercus ithaburensis
Quercus jenseniana
Quercus jinpinensis
Quercus john-tuckeri
Quercus jonesii
Quercus juergensenii
Quercus kelloggii
Quercus kerangasensis
Quercus kerrii
Quercus kinabaluensis
Quercus kingiana
Quercus kiukiangensis
Quercus kongshanensis
Quercus kotschyana
Quercus kouangsiensis
Quercus laceyi
Quercus laeta
Quercus laevis
Quercus lamellosa
Quercus lanata
Quercus lancifolia
Quercus langbianensis
Quercus laurifolia
Quercus laurina
Quercus lenticellata
Quercus leucotrichophora
Quercus liaoi
Quercus libani
Quercus liboensis
Quercus liebmannii
Quercus lineata
Quercus litseoides
Quercus lobata
Quercus lobbii
Quercus lodicosa
Quercus longinux
Quercus longispica
Quercus look
Quercus lowii
Quercus lungmaiensis
Quercus lusitanica
Quercus lyrata
Quercus macdougallii
Quercus macranthera
Quercus macrocalyx
Quercus macrocarpa
Quercus magnoliifolia
Quercus magnosquamata
Quercus mangdenensis douteux à ce rang
Quercus manzanillana
Quercus margarettae
Quercus marilandica
Quercus marlipoensis
Quercus martinezii
Quercus mcvaughii
Quercus meavei
Quercus meihuashanensis
Quercus melissae
Quercus merrillii
Quercus mespilifolia
Quercus mexiae douteux à ce rang
Quercus mexicana
Quercus michauxii
Quercus microphylla
Quercus minima
Quercus miquihuanensis
Quercus miyagii
Quercus mohriana
Quercus mongolica
Quercus mongolicoides, var. de Q. mongolica
Quercus monimotricha
Quercus monnula
Quercus montana
Quercus morii
Quercus motuoensis
Quercus muehlenbergii
Quercus mulleri
Quercus myrsinifolia
Quercus myrtifolia
Quercus ngochoaensis douteux à ce rang
Quercus nigra
Quercus ningangensis
Quercus ningqiangensis
Quercus nivea
Quercus nixoniana
Quercus obconica
Quercus oblongifolia
Quercus obtusanthera
Quercus obtusata
Quercus oglethorpensis
Quercus oidocarpa
Quercus oleoides
Quercus oocarpa
Quercus opaca
Quercus ophiosquamata
Quercus orocantabrica
Quercus oxyodon
Quercus oxyphylla
Quercus pachyloma
Quercus pacifica
Quercus pagoda
Quercus palmeri
Quercus palustris
Quercus panamandinaea
Quercus pannosa
Quercus parvula
Quercus pauciradiata
Quercus paxtalensis
Quercus peduncularis
Quercus peninsularis
Quercus pennivenia
Quercus pentacycla
Quercus percoriacea
Quercus perpallida
Quercus persica
Quercus petelotii
Quercus petraea
Quercus phanera
Quercus phellos
Quercus phillyreoides
Quercus pinbianensis
Quercus pinnativenulosa
Quercus planipocula
Quercus platycalyx
Quercus poilanei
Quercus polymorpha
Quercus pontica
Quercus porphyrogenita
Quercus potosina
Quercus praeco
Quercus pringlei
Quercus prinoides
Quercus protoroburoides
Quercus pseudosetulosa
Quercus pseudoverticillata
Quercus pubescens
Quercus pumila
Quercus pungens
Quercus purhepecha douteux à ce rang
Quercus purulhana
Quercus pyrenaica
Quercus quangtriensis
Quercus radiata
Quercus ramsbottomii
Quercus rehderiana
Quercus rekonis
Quercus repanda
Quercus resinosa
Quercus rex
Quercus robur
Quercus robusta
Quercus rotundifolia
Quercus rubra
Quercus rubramenta
Quercus rugosa
Quercus runcinatifolia
Quercus rupestris
Quercus rysophylla
Quercus sadleriana
Quercus saei
Quercus sagraeana
Quercus salicifolia
Quercus salicina
Quercus saltillensis
Quercus sanchez-colinii
Quercus sapotifolia
Quercus sarahmariae
Quercus saravanensis
Quercus sartorii
Quercus schottkyana
Quercus schultzei
Quercus scytophylla
Quercus sebifera
Quercus seemannii
Quercus segoviensis
Quercus semecarpifolia
Quercus semiserrata
Quercus semiserratoides
Quercus senescens
Quercus serrata
Quercus sessilifolia
Quercus setulosa
Quercus shangxiensis
Quercus shennongii
Quercus shingjenensis
Quercus shumardii
Quercus sichourensis
Quercus sideroxyla
Quercus similis
Quercus sinuata
Quercus skinneri
Quercus sontraensis douteux à ce rang
Quercus sororia
Quercus spinosa
Quercus steenisii
Quercus stellata
Quercus stenophylloides
Quercus stewardiana
Quercus striatula
Quercus suber
Quercus subsericea
Quercus subspathulata
Quercus sumatrana
Quercus supranitida
Quercus tarahumara
Quercus tardifolia
Quercus tarokoensis
Quercus tatakaensis
Quercus texana
Quercus thomsoniana
Quercus thorelii
Quercus tiaoloshanica
Quercus tinkhamii
Quercus tomentella
Quercus tomentosinervis
Quercus tonduzii
Quercus toumeyi
Quercus toxicodendrifolia
Quercus treubiana
Quercus trojana
Quercus trungkhanhensis
Quercus tsinglingensis
Quercus tuberculata
Quercus tuitensis
Quercus tungmaiensis
Quercus turbinella
Quercus undata
Quercus ungeri
Quercus urbani
Quercus utilis
Quercus uxoris
Quercus vacciniifolia
Quercus valdinervosa
Quercus vallicola
Quercus variabilis
Quercus vaseyana
Quercus velutina
Quercus verde
Quercus vestita
Quercus vicentensis
Quercus viminea
Quercus virginiana
Quercus vulcanica
Quercus welshii
Quercus wislizeni
Quercus wutaishanica
Quercus xalapensis
Quercus xanthoclada
Quercus xanthotricha
Quercus xuanlienensis
Quercus xylina
Quercus yanqianii
Quercus yiwuensis
Quercus yonganensis
Quercus yongchunana

1. synonyme de Q. coccifera var. tomentosa pour Kew mais de Q. x auzendei pour WPO Plant List (écrit auzandrii ?), taxon avec une pléthore de synonyme ! Certainement un hybride.
2. Quercus bidoupensis mentionné dans les bases de Kew et du Plant list comme une espèce acceptée mais se trouve aussi validée en tant qu'espèce de Lithocarpus : que penser du système de validation taxinomique noyé sous la pléthore de taxons publiés ?

Hybrides naturels

Quercus x acutidens
Quercus x albescens
Quercus x alienocrispula
Quercus x alienoserratoides
Quercus x alvordiana
Quercus x andegavensis
Quercus x andresii
Quercus x andrewsii
Quercus x anguste-lepidota
Quercus x anselmi
Quercus x arrimatensis
Quercus x ashei
Quercus x atlantica
Quercus x autumnalis
Quercus x auzendei
Quercus x avellaniformis
Quercus x baenitzii
Quercus x barnova
Quercus x basaseachicensis
Quercus x beadlei
Quercus x beaumontiana
Quercus x bebbiana
Quercus x beckyae
Quercus x beguinotii
Quercus x benderi
Quercus x bernardensis
Quercus x beturica
Quercus x bimundorum
Quercus x blufftonensis
Quercus x brittonii
Quercus x burnetensis
Quercus x bushii
Quercus x byarsii
Quercus x caduca
Quercus x caesariensis
Quercus x campitica
Quercus x cantabrica
Quercus x capeloana
Quercus x capesii
Quercus x carrissoana
Quercus x celtica
Quercus x cerrioides
Quercus x chrysopoda
Quercus x chrysopoda
Quercus x cocksii
Quercus x comptoniae
Quercus x coscojosuberiformis
Quercus x coutinhoi
Quercus x cravenensis
Quercus x deamii
Quercus x deleiensis
Quercus x demareei
Quercus x diegoi
Quercus x diosdadoi
Quercus x discreta
Quercus x diversiloba
Quercus x drummondii
Quercus x duriensis
Quercus x dysophylla
Quercus x eborense
Quercus x egglestonii
Quercus x eplingii
Quercus x ewanii
Quercus x exacta
Quercus x fangshanensis
Quercus x faxonii
Quercus x fernaldii
Quercus x fernowii
Quercus x filialis
Quercus x firmurensis
Quercus x fontana
Quercus x fontanesii
Quercus x fontqueri
Quercus x gallaecica
Quercus x ganderi
Quercus x gaonae
Quercus x garlandensis
Quercus x giffordii
Quercus x guadalupensis
Quercus x harbisonii
Quercus x hastingsii
Quercus x hawkinsiae
Quercus x haynaldiana
Quercus x helvetica
Quercus x heterophylla
Quercus x hillii
Quercus x hispanica
Quercus x hopeiensis
Quercus x howellii
Quercus x humidicola
Quercus x incomita
Quercus x inconstans
Quercus x introgressa
Quercus x jackiana
Quercus x jolonensis
Quercus x joorii
Quercus x kerneri
Quercus x kinseliae
Quercus x kiusiana
Quercus x knoblochii
Quercus x leana
Quercus x lousae
Quercus x ludoviciana
Quercus x maccormickoserrata
Quercus x macdonaldii
Quercus x macnabiana
Quercus x mannifera
Quercus x mccormickii
Quercus x megaleia
Quercus x mellichampii
Quercus x mohlenbrockii
Quercus x montserratii
Quercus x morehus
Quercus x morisii
Quercus x moultonensis
Quercus x munzii
Quercus x mutabilis
Quercus x neopalmeri
Quercus x neotharpii
Quercus x nipponica
Quercus x numantina
Quercus x numidica
Quercus x ordenensis
Quercus x organensis
Quercus x oviedoensis
Quercus x pacensis
Quercus x pachucana
Quercus x palaeolithicola
Quercus x palmeriana
Quercus x parkeri
Quercus x parkeri
Quercus x pastorae
Quercus x pastorensis
Quercus x paui
Quercus x podophylla
Quercus x pongtungensis
Quercus x prasina
Quercus x pseudinfectoria
Quercus x pseudodalechampii
Quercus x puentei
Quercus x rechingeri
Quercus x rehderi
Quercus x richteri
Quercus x riparia
Quercus x robbinsii
Quercus x rolfsii
Quercus x rosacea
Quercus x rosa-pintii
Quercus x rotensis
Quercus x rudkinii
Quercus x runcinata
Quercus x salcedoi
Quercus x sampaioana
Quercus x saulii
Quercus x schneideri
Quercus x schochiana
Quercus x schuettei
Quercus x senneniana
Quercus x smallii
Quercus x stelloides
Quercus x sterilis
Quercus x sternbergii
Quercus x sterretii
Quercus x streimii
Quercus x subconvexa
Quercus x subconvexa
Quercus x subintegra
Quercus x subpyrenaica
Quercus x substellata
Quercus x succulenta
Quercus x szechenyana
Quercus x tabajdiana
Quercus x takaoyamensis
Quercus x tavaresii
Quercus x tharpii
Quercus x tingitana
Quercus x tlemcenensis
Quercus x tottenii
Quercus x townei
Quercus x trabutii
Quercus x tridentata
Quercus x turneri
Quercus x undulata
Quercus x urartensis
Quercus x urticifolia
Quercus x vaga
Quercus x voigtii
Quercus x wagneri
Quercus x walteriana
Quercus x welwitschii
Quercus x willdenowiana
Quercus x yokohamensis